Bericht van het land  (Samuel, Interview door Eva op 16-11)

Voor het maken van een puntenlijstje moest ik deze keer wel graven in mijn geheugen, vanwege de vakantiebreuk: we zijn net een paar dagen terug. Wat hebben we allemaal gedaan…? We zijn een beetje overvallen door de nachtvorst. Het heeft vannacht flink gevroren, een graad of vijf. Ik heb denk ik teveel vertrouwd op het weerbericht, er was mist, dan vriest het niet, maar die was blijkbaar snel weer opgetrokken. Dus het is de vraag of de dingen die we anders afgedekt of geoogst zouden hebben, het houden. Het gaat onder andere om een klein beetje rammenas; daarvan hadden we toch al niet zo veel, maar ook paksoi uit de kas. We dachten als we in december meedoen met het Dickens Festijn dat het leuk was om dan rammenas en andere vergeten groenten als pastinaak, koolraap en schorseneren op de kraam te hebben. We hebben daar een discussie over gehad: laten we de rammenas nog even op het land staan of gaan we de rammenas toch alvast oogsten? Als ze te lang bewaard moeten worden, dan worden ze zacht, maar als ze kapot vriezen dan hebben we niks. We gaan kijken vanmiddag hoe ze ervoor staan en of ze de vorst hebben doorstaan.

Gisteravond fietste ik laat naar huis en toen was het niet zo koud… Het zag er wel heel mooi uit vanmorgen vroeg, alles wit van de rijp, prachtig. Nu is het alleen nog wit in de schaduw. Deze vorst betekent ook het eind van de bloemen, denk ik, de genadeklap. En we hebben nog wat waspeen op het land staan, die is ook niet winterhard. We zijn ze nu aan het oogsten, ik ben benieuwd hoe ze zijn. We willen nog wat naar de Deventer voedselbank brengen, maar ook kijken of we ze de winter door goed kunnen houden voor het vroege voorjaarspakket. Verder zijn we nu het bouwetentje aan het voorbereiden, dat is komende zaterdag (inmiddels afgelopen zaterdag). Jelle, de hoofdkok, is druk bezig, hij probeert zoveel mogelijk met groentes van eigen land te koken. De klussers hebben verlichting aangelegd in de nieuwbouw en we zijn er aan het schoonmaken. Het wordt volgens mij heel leuk.

Zelf ben ik ook bezig met andere zaken. Ik ben gevraagd door Transition Town, afdeling ‘Eetbaar Deventer’ om mee te denken over een streekmarkt. Dat is natuurlijk ook een mooie gelegenheid om de Oosterwaarde extra te promoten. Er gebeurt van alles in de streek, we kennen nog lang niet iedereen, dus dit is een mooie kans. Ook zijn we uitgenodigd voor ‘Ontbijt met Smaak’, met streekproducten van ‘Sallands Best: de smaak van Salland’. Dat is overigens niet per se allemaal biologisch. Daar gaan we ook eens kijken. Er worden voorbeelden gegeven en werkgroepjes werken ideeën uit. Ik ben benieuwd of het iets voor ons is.

Afgelopen maand is de Deventer Bomen Stichting (DBS) bij ons op bezoek geweest. Ze zochten een locatie voor hun jaarlijkse donateursdag en via een deelneemster kwamen ze bij ons uit. Mees had zelfgebakken appeltaart en koffie voor de gasten en zelf heb ik een korte rondleiding gegeven over het bedrijf. Daarna was er een excursie met een bomenexpert, die veel wist te vertellen over de verzorging van bomen. Een gezellige en leerzame middag. Ook hebben we bezoek gehad van een clubje IVN’ers die spontaan langs kwamen en vertelden dat ze graag weer eens een klus bij ons kwamen doen.

Het land zijn we nu winterklaar aan het maken: gewassen onderwerken, stukken waar kweek in zit aanpakken. De kweek, of kweekgras, gaan we tegen met een soort eg, die trekt de wortels los, wat voorkomt dat het verder gaat. Aan het eind van het stuk heb je de kweek aan je machine hangen en kun je een deel uit de grond halen. Dat kun je doen in de winter en in het vroege voorjaar. Kweek is een sterke groeier die de planten teveel concurrentie aandoet. Als je maar een klein stukje kweek aan de machine laat hangen verplaats je het daarmee naar een ander stuk land en krijg je er daar ook weer last van. Ook in de bloementuin gaan we het onkruid te lijf. Daar willen we heel veel zuring weghalen, een hardnekkig wortelonkruid. Vooral in de paden staat heel veel zuring, en die is vaak heel diep geworteld. Waar nu de bloementuin is liepen vroeger de kippen, dus die grond is rijk bemest. Zuring is een type onkruid dat van stikstof houdt en hij had de laatste jaren vrij spel, omdat er in de kippenren geen kippen meer liepen die de kleine kiemplantjes opaten.

Verder is het nu de tijd voor het onderhoud van de machines. We kijken of alles in orde is en smeren wat gesmeerd moet worden. Een trekker is stuk, die moet gerepareerd. Dan willen we de machineberging opruimen en indelen, zodat alle machines onder dak kunnen staan voor de winter. Natuurlijk zijn we ook verder vooruit aan het plannen. Zo bekijken we wanneer we aan de tweewekelijkse levering van de oogstaandelen beginnen. We weten het nog niet, dat heeft te maken met de vorst. We hebben bijvoorbeeld nu nog veel paksoi in de kas. Het zou jammer zijn die te laten bevriezen. Dus we leveren hem elke week, en als hij op is kunnen we waarschijnlijk overgaan op de tweewekelijkse pakketten. Ook voor groenten die je bij wilt bestellen moet je kijken: wie heeft wat, wat heb je zelf en hoeveel, wat combineert goed in het pakket. Ook de bewaring moeten we daarbij in de gaten houden: de winterpeen en de aardappels. Hoe gaat het ermee en hoeveel hebben we? We hebben wat aardappelen verkocht aan de groothandel BD-totaal omdat we inschatten dat we die wel over hebben. Zo moeten we steeds kijken wat de stand van zaken is, en of we iets moeten aanpassen. We denken ook al na over het laatste oogstaandeel van dit jaar, het ’’kerstoogstaandeel’’: wat gaan we daarin doen?

Wat ook heel leuk is om te vertellen: onze stagiaire van het voorjaar, Cosima, is begin november langs geweest en heeft een week meegewerkt. Toen hebben we in de kas de grond losgemaakt die vastgelopen was, en we hebben er een groenbemester ingezaaid (mosterd). Cosima bracht ook veel enthousiasme mee, ze had echt zin in een weekje meewerken, terwijl wij net aan vakantie toe waren. Dat was heel inspirerend. We hebben ook nog de schorseneren gewied die zij zelf had gezaaid. Met iemand extra erbij kan je vaak net datgene nog doen wat anders blijft liggen. Cosima kon ook mooi meteen de aardappels meenemen die ze zelf gepoot had. Daar had ze een proefje mee gedaan, daarover heeft ze in een eerdere nieuwsbrief iets verteld, en die aardappels kwam ze nu ophalen. Het is een meerjarenproef: of het gebruik van de preparaten invloed heeft op de aardappels. Daar viel trouwens nog niets over te zeggen.

Eind van die week hadden Mees en ik een weekje vrij genomen. Daar heb ik echt naar toegeleefd de laatste weken. We zaten op een leuk boerderijtje (uiteraard), 20 km ten zuiden van Maastricht waar ze alleen dieren hadden en geen groente. De konijnen huppelden leuk voor je deur langs en je kon er heerlijk wandelen in de schitterende omgeving, bovendien was het ook nog eens heerlijk weer. Flink genoten dus van een welverdiende (korte) vakantie. En we hebben ook nog wat vrijheid voor de boeg: van de winter gaat de boerderij twee weken dicht rond de kerst en oud en nieuw. Die traditie van Tineke houden we erin. Maar er is nu nog genoeg te doen tot die tijd. De klussers zijn in de nieuwbouw de zolder boven de groenteloods aan het isoleren. Bij het koffiedrinken is te zien dat ze daarmee bezig zijn nu, want ze zitten er dan zelf ook een beetje geïsoleerd bij, met van die houtvezels op hun lijf en kleren. Het is een natuurlijk materiaal en als je dat doorzaagt word je zelf ook stoffig.

Teun is nu wat meer bezig met zijn paarden. Daar heeft ie veel plezier in. Hij heeft een kar hierheen gehaald, die is hij aan het opknappen, en vandaag oefent hij het paard-en-wagen-rijden. Je kunt zien dat het echt een passie van hem is. Volgens mij heeft hij zijn yurt (Mongoolse trekkerstent) nu ook bijna af. De vloerbedekking is er, en zijn laatste spullen zijn binnen. Hij woont er inmiddels al een week of drie. Vanavond gaan we bij hem eten en dan zullen we het zien. Tegelijkertijd begint het bij mij ook te kriebelen om aan ons huis te werken, om de dozen in de gang weg te werken en nog meer van dat soort klussen. Zondag, onze laatste vakantiedag, heb ik ook nog iets aan onze tuin gedaan, daar komt nu ook ruimte voor. We zijn wel toe aan een beetje rust, dat alles op zijn plek valt. 

De bloementuin

Zelfs deze maand was er nog veel te zien in de bloementuin en met een heerlijk november zonnetje was het er goed toeven. Door het zachte weer waren er tot 4 november zelfs nog voldoende bloemen voor de oogstaandelen. Al met al hebben we 16 weken bloemen voor de oogstaandelen kunnen leveren. Gezien de late start en het streven om minimaal 12 weken te kunnen leveren, valt dat dus zeker niet tegen!

Hoewel de nachtvorst van afgelopen weken echt te pittig was voor de meeste planten, hebben de rudbeckia’s en de scabiosa-planten dit zelfs doorstaan. Ook de goudsbloemen zien er van een afstandje nog vrolijk en zonnig uit, met hun fel oranje en gele tinten. Van dichtbij zie je wel de schade van de vorst en van de dauw. Door de mist en de dauw zijn de planten het grootste deel van de dag nat en gaan ze wat schimmelen.

Zoals Samuel al schreef hierboven is het winterklaar maken van de bloementuin nog wel een aardige klus. Het hele deel met meerjarigen wemelt van de zuring. Aan de andere kant hebben de planten het dit jaar ook goed gedaan ondanks de zuring, dus we kijken wel hoe ver we komen nu en straks in het vroege voorjaar. Alles wat gedaan is, scheelt in elk geval enorm voor het onderhoud op de lange termijn.

Deze maand zijn we ook bezig geweest met het binnenste deel van de tuin, waar de kruiden staan. De bieslook van het land hebben we overgeplant en ook enkele peterselieplanten. De laatste is tweejarig, dus wanneer het goed is gaat deze volgend jaar bloemen en zaad vormen. Verder ben ik vast aan het bekijken voor volgend jaar, welke plek het meest ideaal is voor elk specifieke kruid. Enkele kruiden die we uit Nijmegen hadden meeverhuisd en die dit voorjaar snel de grond in moesten, zullen ook volgend jaar weer moeten verhuizen naar een idealer plekje. Zodra ik weet welk kruid waar komt, kan ik de verschillende stukjes grond heel specifiek de voeding geven waar de desbetreffende plant om vraagt. Enkele van de mediterrane kruiden, zoals salie en rozemarijn, vaart bijvoorbeeld wel bij wat extra kalk. De eierschalen die we de afgelopen tijd hadden gespaard kwamen zo goed van pas. Ook enkele meerjarige bloemen hebben graag extra kalk, dus we sparen weer gewoon verder.

Ook het koffiedik wordt vanaf nu bewaard, want het schijnt dat dit een goede bemesting is voor bieslook. De eerste plantjes hebben al wat gekregen, we zullen zien wat het effect is. Deze week zullen we de dahliaknollen op moeten graven en binnenhalen, zodat ze niet kapot gaan vriezen.

Binnenkort ga ik evalueren met de mensen die dit jaar mee hebben gedaan met de proef van het bloemen-oogstaandeel om te zien hoe ze dit vonden. Tot nu toe waren de reacties tussendoor positief en dat is erg fijn om te merken. Het was toch spannend om naast de groente-oogstaandelen en alles wat daarbij komt kijken, ook meteen in ons eerste jaar met iets nieuws te beginnen. Mogelijk rollen er uit de evaluatie ook nog tips en ideeën die we volgend jaar mee kunnen nemen. Zelf hebben we in elk geval ook allerlei leuke plannen voor het verder ontwikkelen van de bloemen(tuin). In de winterperiode gaan we eens bekijken met welke we volgend jaar aan de slag gaan.

Hulp gevraagd voor nieuwe website

De afgelopen jaren heeft de Oosterwaarde geïnvesteerd in nieuwe gebouwen op het terrein. En wat zijn ze mooi geworden! Sinds begin dit jaar zijn er ook nieuwe ondernemers op de boerderij. Wat het helemaal af zou maken, is een nieuwe website. Tenminste, dat vinden wij, André Janssen en Marjan Wagenaar, vrijwilligers van de Oosterwaarde. Dit voorjaar hebben we al een nieuw plan gesmeed. We hebben nagedacht over een nieuwe structuur, hoe we het willen beheren, nieuwe teksten en foto's, uitstraling.... Maar helaas ontbreekt het ons aan de technische kennis om de website op te bouwen. Wie o wie wil ons daarbij helpen? Ons plan was om de website in Wordpress op te bouwen; dat is overzichtelijk en je kunt de website gemakkelijk met meerdere mensen beheren. Bovendien kunnen we dan - heel hip - gemakkelijk zelf filmpjes van YouTube er op zetten en de liefhebber kan naar ons linken via Twitter, Hyves en Facebook. Zo helpen we de Oosterwaarde het 2.0 tijdperk in. Heb jij daar ervaring mee? Meld je dan! Ook als je geen ervaring hebt met Wordpress maar wel met een soortgelijk systeem horen we het graag. Het gaat in feite over een heel overzichtelijke vrijwilligersklus; een website opbouwen en daarna indien nodig incidenteel beschikbaar zijn voor eventuele vragen van technische aard. Het beheren en invullen van teksten en beeldmateriaal hoef je niet te doen. Heb je interesse mail dan naar m_wagenaar@hotmail.com of meld je op de boerderij. Alvast bedankt!

De barometer

De barometerstand van deelnemer is deze maand gelijk gebleven, namelijk 186 deelnemers. Omgerekend naar standaard-oogstaandelen (kleine oogstaandeel 2/3 en grote 1,5) zijn dit 172 deelnemers.

Wij kunnen niet anders dan erg tevreden zijn over deze groei van dit eerste jaar na het pauzejaar. Nu de winterperiode aanbreekt zullen we ook qua werving minder actief zijn. In het voorjaar, wanneer alles weer begint te bloeien en groeien, pakken we ook dit weer actiever op om weer gestaag verder te groeien. Waar onze aandacht in de winterperiode vooral naar uit zal gaan is het behouden van wat er nu is. De ervaring leert dat, juist voor nieuwe deelnemers, de winterperiode extra wennen is. En daarmee soms een reden kan zijn om met het oogstaandeel te gaan stoppen. Gezien de grote groei dit jaar is deze groep deelnemers relatief groot vergeleken met andere jaren. Vandaar wat extra informatie en tips voor de winter en over de wintergroenten.

Het groentenassortiment dat hier in Nederland in de winter op het land is te vinden, is beduidend anders dan in de andere seizoenen. Nu tegenwoordig in de winkels veel groenten van ver worden gehaald, zie je dit in de winkels meestal niet meer terug en is het eetpatroon van veel mensen daarop dan ook niet meer ingesteld. Daarbij komt dat er in de winter wat minder variatie is, omdat er minder soorten groenten groeien in de winter en dat er wat meer relatief onbekende en/of minder populaire groenten in het winterassortiment zitten. Waarom dan toch wintergroenten van de Oosterwaarde blijven eten? 

ü  De groenten van het seizoen geven je wat je dat seizoen nodig hebt aan voeding. Boerenkool en spruiten kunnen bijvoorbeeld goed tegen de kou, die kwaliteit dragen ze in zich en nemen wij tot ons bij de maaltijd. Wintergroente geven je extra weerstand voor de winter.

ü  Een aantal vergeten groente extra heeft gezondheidsbevorderende kwaliteiten bovenop het feit dat ze erg smaakvol zijn. Pastinaak, schorseneer en aardpeer zijn bijvoorbeeld zeer geschikt voor mensen met diabetes.

ü  Groenten van buiten  het seizoen moeten van ver komen en belasten zodoende het milieu onnodig.

ü  Alle groentes hebben hun eigen specifieke smaak. Je kunt veel plezier beleven aan het ontdekken van nieuwe groente  en nieuwe recepten. Je kunt makkelijk recepten vinden op internet en af en toe stoppen wij er ook wat in de nieuwsbrief.

ü   Helaas zijn er allerlei hardnekkige vooroordelen tegen bijvoorbeeld kolen, ze zouden te zwaar op de maag zijn. Vaak heeft het ook met de manier van bereiden te maken. Witte en rode kool kunnen heel goed fijn geraspt in een salade met knolselderij of bietjes.

ü  De opzet van de Oosterwaarde is dat u meedeelt in de oogst van de boer en dus dat u mee eet met wat er op het land is door het jaar heen. De hoeveelheden en prijsbepaling van de groenten zijn gebaseerd op (de exploitatie van) een heel jaar. Door een jaar rond mee te doen deelt u zowel in de relatieve overvloed van de zomer als in de relatieve schaarste van de winter en het vroege voorjaar.

ü  En dan nog een laatste uit eigen ervaring: ik merkte dat ik door met de seizoenen mee te gaan eten op een bepaalde manier de verschillende groenten meer ben gaan waarderen. Wanneer ik het hele jaar geen pompoen op mijn bord heb gezien, kan ik echt uitkijken naar het moment dat we de pompoenen gaan oogsten. De winterperiode breekt aan en daar hoort dan gewoon een grote pan pompoensoep bij. Het geeft iets knus en huiselijks wat past bij de winter. Aan de andere kant kan ik in de loop van de winter weer verlangend uitkijken naar de eerste tomaten en radijsjes uit de kas.

Recepten

In de nieuwsbrief van het Groene Spoor, een collega-bedrijf in Rossum, kwamen we de volgende leuke tips/recepten met knolselderij tegen: 

Knolselderij

Wij met onze erwtensoep denken natuurlijk dat de knolselderij een typisch Nederlands product is. Maar niets is minder waar. Waar de Nederlander vaak niet verder komt dan een schijf in de erwtensoep hebben de Turken deze knol toch meer op waarde weten te waarderen. Kijk eens op www.lekkerturkseten.nl voor lekkere recepten. Hieronder een Turkse variatie op de knolselderij.

Knolselderij met Sinaasappel

Voor 4 personen:

1 knolselderij - 2 wortels -1 glas sinaasappelsap - ½ citroen - 1 ui - 2-3 eetlepels zonnebloemolie - zout

Was en schil de knolselderij en snij hem in blokjes. Sprenkel het citroensap over de blokjes zodat ze niet verkleuren. Snipper de uien en bak ze in een pan met olie. Voeg gewassen en gesneden stukjes wortels erbij en roerbak alles zo’n 1-2 minuten. Doe nu de sinaasappelsap in de pan en laat het geheel 5 minuten koken. Nu kan de knolselderij in de pan. Voeg een snufje zout toe en 1 glas water. Als het water minder is en de knolselderij en de wortels zijn zacht geworden is het eten klaar. Lauw of koud serveren.

Schorsenerensoep

12 schorseneren - 1 flinke ui - snufje suiker - 1½ ltr bouillon - 2 eidooiers - 1 dl room - 1 eetl gehakte peterselie of kervel.

Maak de schorseneren schoon (zie receptenboek) en snij ze in stukjes van ongeveer 3 cm. Breng de bouillon aan de kook en kook hierin de stukjes schorseneren in ongeveer 20 minuten gaar met de gehakte ui en een snufje suiker. Klop de eidooiers los met de room en doe er een schepje van de soep bij om vervolgens deze liaison door de soep te roeren. Let wel, nu beslist niet meer koken, dus van het vuur af de liaison erdoor roeren. Serveren met vers knapperig stokbrood.

Teeltplan december

Volgens het teeltplan worden er de komende maand de volgende producten geleverd: 

Agenda

- 23 november: kerngroep vergadering

- 14 december: Pergoladag

- 17 en 18 december: Dickens Festijn

- 26 december t/m 8 januari: boerderij ‘gesloten’